SAC Gallery | ‘เผาแล้วไปไหน’ จากความเชื่อสู่กงเต็กยุค 5G ในนิทรรศการ Traveling Treasures | La Vie en Road
10954
post-template-default,single,single-post,postid-10954,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,paspartu_enabled,paspartu_on_bottom_fixed,qode_grid_1300,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-17.2,qode-theme-ssbd design,wpb-js-composer js-comp-ver-5.6,vc_responsive
 

‘เผาแล้วไปไหน’ จากความเชื่อสู่กงเต็กยุค 5G ในนิทรรศการ Traveling Treasures | La Vie en Road

‘เผาแล้วไปไหน’ จากความเชื่อสู่กงเต็กยุค 5G ในนิทรรศการ Traveling Treasures | La Vie en Road

Traveling Treasures แมสเสจตอบกลับจากผู้ล่วงลับ

Subhashok The Arts Centre
ห้องจัดแสดงนิทรรศการศิลปะ Traveling Treasures ที่ Subhashok The Arts Centre

มีคนเปรียบว่า ‘ความตาย’ ก็เหมือน ‘การเดินทาง’ ไปยังอีกดินแดนหนึ่ง และคนที่ยังมีชีวิตอยู่จะเชื่อมต่อกับดินแดนแห่งนั้นได้ ก็ด้วยพิธีกรรมของ ‘การเผา’ กระดาษที่ทำเป็นรูปทรัพย์สมบัติต่างๆ ส่งไปให้ผู้ล่วงลับได้ใช้ นี่คือสารที่กำลังถูกบอกเล่าอยู่ในนิทรรศการศิลปะ Traveling Treasures ซึ่งจัดแสดงอยู่ที่ Subhashok The Arts Centre ช่วงวันที่ 27 มิ.ย. – 9 สิงหาคม 2563

ศิลปินพำนักประเทศไต้หวัน
ปฎิพัทธิ์ ชัยวิเทศ ในระหว่างเป็นศิลปินพำนักที่ไต้หวัน

ปฎิพัทธิ์ ชัยวิเทศ เจ้าของผลงานในนิทรรศการครั้งนี้ เขาคือศิลปินนักออกแบบรุ่นใหม่ที่เดินทางไปเป็นศิลปินพำนักที่ Bamboo Curtain Studio ประเทศไต้หวันเป็นเวลา 3 เดือน เมื่อปี 2562 ได้หยิบเอาความเชื่อและพิธีกรรมแบบตะวันออกในเรื่องของการส่งทรัพย์สินมีค่าไปสู่ผู้ล่วงลับ โดยมีไฟเป็นตัวกลาง มาตั้งคำถามเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมและความสัมพันธ์ในเรื่องของวัฏจักรชีวิตอย่างเกิดแก่เจ็บตาย

เขาเรียนจบด้านการออกแบบจากเมือง Angers ประเทศฝรั่งเศส เริ่มทำงานเกี่ยวกับเท็กซ์ไทล์ ก่อนจะขยายไปสู่วัสดุหลากหลาย และเคยร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการแสดงงานศิลปะที่ Bangkok Art Biennale ซึ่งนั่นเป็นครั้งแรกที่ทำให้เขาหันมาสนใจประเด็นเรื่องสิ่งแวดล้อม

“ตอนนั้น site ที่เราได้สำหรับจัดแสดงงานใน Bangkok Art Biennale มันอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา เราก็เลยเริ่มรีเสิร์ชเรื่องแม่น้ำเจ้าพระยาก่อน ทีนี้พอตอนที่ไปเป็นศิลปินพำนักที่ไต้หวัน ช่วงวันที่ไปมันตรงกับวันไหว้พระจันทร์ ซึ่งจริงๆ แล้วไต้หวันเป็นประเทศที่ใส่ใจเรื่องสิ่งแวดล้อมมาก ปกติค่ามลพิษในไต้หวันค่อนข้างต่ำ เป็นเมืองคลีนๆ แต่พอวันไหว้พระจันทร์ ทุกคนเผา ค่ามลพิษก็ขึ้นสูงมาก แล้วตอนนั้นเมืองไทยเองก็มีปัญหาเรื่อง PM2.5 ด้วย เราก็เลยคิดว่าเรื่องนี้น่าสนใจที่จะเอามาเป็นประเด็นในการทำงาน” เขาเล่าถึงช่วงไปเป็นศิลปินพำนักที่ไต้หวัน ซึ่งเป็นโครงการแลกเปลี่ยนศิลปินกันระหว่าง Subhashok The Arts Centre ของไทย และ Bamboo Curtain Studio ของไต้หวัน

Bamboo Curtain Studio

“Bamboo Curtain Studio นี้ตั้งอยู่ที่เมืองนิวไทเป และบริเวณใกล้ๆ สตูดิโอก็เป็นชุมชนที่คอยดูแลป่าชายเลนด้วย ศิลปินเกือบทุกคนที่ไปอยู่ในโครงการพำนักที่นั่นจึงพูดถึงเรื่องสิ่งแวดล้อมเยอะครับ” เขาเล่าต่อ

การทดลองวัสดุใหม่ๆ ที่หลากหลาย

ก่อนจะมาจัดนิทรรศการ Traveling Treasures ที่ Subhashok The Arts Centre ที่กรุงเทพฯ เขาจัดแสดงงานชุดนี้ที่ไทเปไปแล้วครั้งหนึ่งแต่ภายใต้ข้อจำกัดของโปรดักชั่นหลายๆ อย่าง งานที่กรุงเทพฯ จึงถูกขยายความมากขึ้น อย่างที่เราเห็นความหลากหลายของวัสดุตั้งแต่ตัวหนังสือที่เขาใช้วัสดุกระดาษสาเยี่อไผ่ที่เอาไว้ใช้ทำกระดาษเงินกระดาษทองจริงๆ ความหมายของตัวหนังสือเหล่านั้นเป็นเหมือนกับสารที่ถูกส่งกลับมาจากผู้ล่วงลับ ซึ่งศิลปินได้แสดงให้เห็นว่าการไม่เผาก็เป็นความงามเหมือนกัน โดยที่สิบชิ้นนั้นไม่มีชิ้นไหนเหมือนกันเลย เช่นเดียวกับกระดาษเงินกระดาษทองที่ปั๊มจากโรงงาน เป็นล้านๆ ชิ้นนั้นก็ไม่มีชิ้นไหนเหมือนกัน

งานศิลปะจากกระดาษเงินกระดาษทอง
สิบชิ้นของกระดาษเงินกระดาษทอง ไม่มีชิ้นไหนที่เหมือนกัน

ต่อด้วยงานผ้าที่เป็นการนำเสนอวิธีใหม่ๆ ในการไหว้เจ้า มาจนถึงตู้ไม้ซึ่งเป็นรูปทรงของตู้เซียมซีแบบที่ไต้หวัน ซึ่งคุณพ่อของศิลปินก็เป็นคนช่วยทำจำลองขึ้นมาเอง แต่ที่น่าสนใจมากๆ ก็คือเซรามิก ซึ่งศิลปินเอามาทำเป็นรูปทรงคล้ายกับกระดาษ มองเผินๆ นึกว่าเป็นกระดาษจริงๆ เพราะว่ามีรอยยับ รอยพับ และความไม่สมบูรณ์แบบอยู่ในนั้น

งานศิลปะบนผืนผ้าที่ปล่อยให้มีการแรนดอมสีไปเอง
หลายครั้งที่สีขาวสื่อถึงโลกหลังความตาย
ตู้เซียมซี
ตู้เซียมซีที่ทำขึ้นโดยคุณพ่อของศิลปิน ปฏิพัทธ์ ชัยวิเทศ

“ผมชอบงานเซรามิกที่สุดเลยครับ เพราะมันยากและท้าทายดี เผาไปก็ระเบิดไปหลายครั้ง” เขาเล่าขั้นตอนการทดลองวัสดุและเทคนิคใหม่ๆ “ผมเอาเซรามิกมาทำให้เป็นลักษณะเหมือนกระดาษ เพราะเรามองว่าขั้นตอนการเผามันคือขั้นตอนการส่งแมสเสจ และการทำเซรามิกมันก็มีกระบวนการเผาเหมือนกัน ฉะนั้นเราเผาครั้งเดียวมันก็คือแมสเสจได้ถูกส่งไปแล้ว มันก็ดีกว่าเผาหลายครั้ง และเผาเซรามิกมันก็ยังมีฟอร์ม มี object อยู่ เราก็สามารถ reuse ใช้ซ้ำได้” เขาอธิบาย

Ceramic art
งานเซรามิกที่เลียนแบบรูปทรงของกระดาษ รวมถึงรอยยับและความไม่สมบูรณ์แบบ

ความเชื่อที่ฝังลึกในวัฒนธรรมท่ามกลางสังคมสมัยใหม่

ความเชื่อเกี่ยวกับโลกหลังความตายยังคงมีอยู่ในสังคมปัจจุบัน แม้เทคโนโลยีจะถูกพัฒนาไปไกลแค่ไหนแล้วก็ตาม และถึงแม้เราจะไม่เคยมีหลักฐานว่าคนที่เดินทางไปยังโลกหลังความตายนั้นได้รับรู้สิ่งที่เราพยายามจะส่งไปให้เขาหรือไม่ แต่พิธีกรรมของ ‘การเผา’ ทรัพย์สินมีค่าในเชิงสัญลักษณ์เหล่านี้ ก็ยังคงอยู่

“มันยังค่อนข้างมีอิทธิพลอยู่นะ ต่อให้ในโลกปัจจุบันนี้เมืองจะพัฒนาไปแค่ไหนก็ตาม อย่างที่ไต้หวันเนี่ย ทางการเขารณรงค์ว่าไม่เผา แต่ขนาดคนรุ่นใหม่ๆ อายุน้อยๆ ก็ยังคิดว่าต้องเผาอยู่ดี ไม่งั้นบรรพบุรุษไม่มีเงินใช้ ผีไม่มีญาติก็ไม่ได้กิน กลายเป็นว่า ถึงแม้เขาจะดีไซน์แอปพลิเคชั่นเผากระดาษ มันก็ไม่เป็นที่นิยมอยู่ดี ผมจึงคิดว่าความเชื่อเหล่านี้จะยังคงมีอยู่ต่อไป เพียงแต่ว่ามันก็ค่อยๆ เริ่มน้อยลง หลายๆ ที่ในไต้หวันเขาเริ่มที่จะไม่เผาแล้ว ซึ่งต้องใช้เวลาสักพักครับ เพราะคัลเจอร์มันแรง ขนาดเขารักสิ่งแวดล้อมมากๆ แต่อันนี้ก็ขาดไม่ได้จริงๆ”

Bamboo Curtain Studio Taiwan

นี่เป็นครั้งแรกที่ไปไต้หวันหรือเปล่า “ใช่ครับ ในฐานะที่เราเป็นคนทำงานศิลปะ ผมรู้สึกชอบที่นี่มาก เพราะเขาเป็นประเทศในเอเชียที่ค่อนข้างเข้าใจศิลปะมาก คนในประเทศเขา appreciate ศิลปะ มีแกลเลอรี่ มิวเซียม เยอะกว่าบ้านเรามาก ผมได้ไปดูงานเยอะ ได้ประสบการณ์เยอะ จริงๆ เขาพาไปเมืองอื่นด้วย อย่างเมือง Keelung เป็นเมืองชายทะเลที่มีเทศกาลศิลปะด้วยครับ แล้วก็งานเปิดแกลเลอรี่ในไทเป เวิร์กช็อปต่างๆ เยี่ยมบ้านศิลปิน เขาก็พาไป รวมไปถึง hiking ซึ่งก็อยู่ในไทเปเลย เป็นเมืองที่มีความหลากหลายมาก” เขาเล่าความประทับใจ

สุดท้ายศิลปินก็เพียงแต่ฝากให้ชิ้นงานเหล่านี้เป็นเหมือนกับ reply message หรือสารที่ส่งกลับมาจากผู้ล่วงลับ ให้คนที่ยังอยู่ได้ครุ่นคิดพิจารณาถึงเรื่องความเชื่อกับเรื่องสิ่งแวดล้อม บนทางแยกระหว่างความคงทนของวัสดุและภาวะอันเปราะบางของจิตวิญญาณ

reply message

“ความเชื่อเหล่านี้ไม่ได้มีอยู่แค่ในไต้หวัน แต่ในเมืองไทยเองก็มีคนไทยเชื้อสายจีนเยอะ งานชุด Traveling Treasures เป็นความพยายามที่จะนำเสนอวิธีใหม่ๆ ในการใช้ชีวิตเท่านั้นเอง ถ้าวิธีการใหม่ๆ นี้มันเหมือนจะเวิร์ก ก็เอาไปใช้ดูก็ได้ครับ มันจะได้ช่วยเรื่องสิ่งแวดล้อม ลดมลพิษทางอากาศได้บ้างครับ”

นิทรรศการ Traveling Treasures จัดแสดงที่ Subhashok The Arts Centre กรุงเทพฯ ตั้งแต่วันที่ 27 มิ.ย. – 9 ส.ค. 2563 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่ www.sac.gallery

 

สำหรับบทความต้นฉบับ กรุณาคลิก